جنبه های و شکل های جور واجور رفتار شهروندی

جنبه های رفتار شهروندی

در مورد جنبه های رفتار شهروندی سازمانی اتفاق نظر وجود نداره. بررسی‏های پادساکف[1] (2000) به نقل از حسنی کاخلی و همکاران (1386). نشون داد که تقریبا 30 نوع رفتار شهروندی سازمانی شناسایی شده که در بعضی وقتا همپوشانی زیادی میان اون‏ها هست. ایشون با جمع بندی و طبقه بندی دیدگاه های جور واجور، هفت بند اصلی این رفتارها رو نشون داد :

1ـ رفتارای کمک کننده[2] : رفتارای کمک کننده شامل کمک کردن داوطلبانه به بقیه و یا جلوگیری از اتفاق افتادن مشکلات مربوط به کار می‏باشه. قسمت اول این تعریف (کمک به بقیه در مورد مشکلات مربوط به کار 9 شامل سه بعد نوع دوستی، واسطه گری و تشویقه که بوسیله بخش (1988) بیان شد. معنی کمک‏های بین فردی گراهام (1989) و رفتار شهروندی سازمانی در سطح فردی
(OCB-1) ویلیامز و اندرسون [3](1991)، معنی آسون کردن بین فردی ون اسکاتر و موتوویلدو[4] (1986) و معنی کمک به بقیه جرج و بریف (1992) جرج و جونز[5] (1997) همه نشون دهنده این دسته از رفتارها هستن. قسمت دوم این تعریف کمک کردن به بقیه رو به شکل جلوگیری از ایجاد مشکلات کاری واسه همکاران تبیین می‏کنه.

رفتار کمکی، یکی از متناوب ترین جنبه‏های رفتار شهروندیه بعد رفتار شهروندی سازمانی، امانت و درست کاری رو ایجاد کرده و بصورت داوطلبانه به بقیه یا جلوگیری از مشکلات وابسته به کار کمک می‏کنه و این رفتارها می‏تونن شامل رفتارهایی مثل جلوگیری از اختلافات داخلی، تشویق کارای همکاران و همکاری با افراد دیگه س. معنی این رفتار شامل دو اجزای مجزاه اول، همنوع گرایی به رفتارهایی اشاره می‏کنه که هدف اون کمک به بقیه در کارا یا مشکلات سازمانیه این رفتارها می‏تونن بطوری خاص واسه سازمان، خریداران، مشتریان یا همکاران هدایت شن. دومین نوع این رفتار شامل رفتارای مودبانهه ادب با تلاش واسه جلوگیری از ایجاد مشکل به افراد کمک می‏کنه اخطار همکاران واسه برنامه ریزی تغییرات با مشکلات بالقوه مثالی از این رفتاره.

برنامه-ریزی

2ـ جوانمردی (مردونگی) : جوانمردی یه جور از رفتار شهروندی سازمانیه که نسبت به رفتارای کمک کننده توجه بسیار کمتری به اون شده. بخش (1990) جوانمردی رو به عنوان تمایل به تحمل شرایط رد نشدنی ناراحت کننده در کار بدون شکایت و بیان ناراحتی تعریف کرد. تحقیقات مکنزی (1993) این نوع رفتار رو از بقیه شکل های جور واجور رفتارها شهروندی سازمانی جدا نشون داد. رفتار جوانردانه به عنوان اصلاح رفتارای منفی مثل ایجاد محیطی صمیمی مشخص می‏شه.

3) وفاداری سازمانی به عنوان مشخصه ای واسه سازمان و رهبرانشان مشخص می‏شه این رفتارها شامل اهدافی مثل رفتارای خوبه که به فعالیت‏هایی اشاره می‏کنه که کارمندان بصورتداوطلبانه، سازمان رو به افراد خارجی در روش مثبت نشون داده که ممکنه واسه شرکت به درد بخور باشن مثلا، کارمندان این رفتار رو در زمانی نشون می‏بدن که به بقیه لذت از کار واسه شرکت مورد نظر یا رفتار کارمندان و کیفیت تولیداتشان رو بگن وفاداری سازمانی شامل، ساپورت از اهداف سازمانیه پس بعد وفاداری سازمانی رفتار شهروندی سازمانی شامل شکل های جور واجور متفاوتی از رفتارهاست که موجب حفظ و پیشرفت سازمان می‏شن. این رفتارها، واسه سازمان‏ها به درد بخور هستن چون ممکنه افراد رو در سازمان کرده یا تولیداتشان رو مصرف کرده و از خدماتشون به کار گیری کنن.

به خاطر شناسایی فرصت‏ها و تهدیدات (در نظر گرفتن تغییرات صنعت از دید تاثیرات اون بر سازمان) حتی با هزینه شخصی نمونه ای از این رفتارهاست. این رفتار نشون دهنده شناخت فرده از اینکه اون جزیی از یه کل بزرگتره و همونطور که شهروندان مسئول در قبال جامعه، اون هم به عنوان یه عضو سازمان مسئولیت‏هایی رو در قبال سازمان به عهده داره. این بعد در تحقیقات بخش (1988) به عنوان رفتار مدی و در تحقیقات گراهام (1991) به عنوان مشارکت سازمانی در نظر گرفته شده.

7ـ پیشرفت خود : نوع پایانی از رفتار شهروندی سازمانی، پیشرفت خرده که در تحقیقات کاتز (1964) و جرج و بریف (1992) مورد شناسایی قرار گرفت و به عنوان بعد کلیدی رفتار شهروندی سازمانی معرفی گردید. پیشرفت خود شامل رفتارای داوطلبانه کارکنان به خاطر بهبود علم، مهارت‏ها و توانایی هاشون می‏باشه. ویژگی اینجور رفتاری اینه که یادگیری مجموعه جدیدی از مهارت‏ها به خاطر پیشرفت دامنه مشارکت در سازمان انجام می‏گیرد. به هر حال این بعد از رفتار شهروندی سازمانی در ادبیات، تحقیقات و تحقیقات بررسی نشده. با اینحال به نظر می‏رسد این نوع از رفتارها که وابسته به صلاحدید می‏باشه، به طور مفهومی از بقیه شکل های جور واجور رفتار شهروندی سازمانی متمایزه.

 

2-5- شکل های جور واجور رفتار شهروندی

بر خلاف توجه در حال افزایش به موضوع رفتار شهروندی، با مروری بر ادبیات این بخش، از دست دادن اجماع درباره اباد این معنی رو می‏شه. یافته های بررسی ادبیات نشون می‏بده که تقریبا سی نوع متفاوت از رفتار شهروندی قابل تفکیکه و تعاریف خیلی از آن به عمل اومده که همپوشانی‏های زیادی بین اونا هست پودساکوف و همکارانش در مطالعاتخود هفت بعد مشترک رو از این تقسیم بندی‏ها استخراج کردن :

  • رفتار امدادی
  • جوانمردی
  • اطاعت سازمانی
  • ابتکار فردی
  • فضیلت مدنی
  • خود بهبودی (پودساکف[6]، 2000).

” لیویا مارکوزی[7]” رفتار شهروندی سازمانی رو به دو نوع تقسیم می‏کنه.

ـ کمک و کمک مثبت و فعال

ـ دوری از رفتارهایی که به همکاران و سازمان فرد صدمه وارد می‏کنه (ویگدا[8]، 2000 به نقل
مقیمی، 1384).

شاید بشه گفت که معتبرترین تقسیم بندی ارائه شده درباره عامل‏های رفتار شهروندی سازمانی به وسیله بخش ارائه شده که در تحقیقات جور واجور مورد به کار گیری قرار می‏گیرد این جنبه های عبارتند از :

 

 

ـ آداب اجتماعی

ـ نوع دوستی

ـ وجدان کاری

ـ جوانمردی

ـ نزاکت (مارکوزی و همکاران، 2004 به نقل مقیمی، 1384)

آداب اجتماعی وجدان کاری و نوع دوستی به عنوان عامل‏های کمک کننده فعال و مثبت مطرحند آداب اجتماعی به عنوان رفتاریه که توجه به مشارکت در زندگی اجتماعی سازمانی رو نشون می‏بده وجدان کاری رفتاریه که بالاتر از چیزای مهم تعیین شده به وسیله سازمان در محیط کار می‏باشن (مثل کار در ساعت اداری واسه سود رسوندن به سازمان)

نوع دوستی عبارتست از کمک کردن به همکاران در کارکرد مربوط به وظایفشان

جوانمردی عبارتست از تمایل به صبر در مقابل مزاحمت‏های رد نشدنی و اجحاف‏های کاری بدون این که گله و شکایتی انجام بشه در حالی که نزاکت درباره فکر کردن به اینه که چیجوری اقدامات فرد بر بقیه تاثیر می‏گذارد (به نقل همون منبع)

نت میر (1997 میلادی) هم رفتار شهروندی سازمانی رو به شکل چار دسته تقسیم بندی می‏کنه :

1ـ جوانمردی

2ـ آداب اجتماعی

3ـ وجدان کاری

4ـ نوع دوستی (کاسترو، 2004)

کارکرد شهروندی شامل فعالیت‏هاییه که کمک به بقیه در انجام کارشون، ساپورت سازمان و داوطلب شدن در انجام کارای جانبی یا مسئولیت پذیری رو شامل می‏شه “بورمن” و “موتوویدلو” به طور خاص واسه تبیین کارکرد شهروندی سازمانی مدل پنج بعدی ارائه می‏کنه که این جنبه های عبارتند از :

ـ همت همراه با شور و شوق و تلاش فوق العاده که واسه تکمیل فعالیت‏های کاری موفقیت آمیز لازمه.

ـ داوطلب شدن واسه انجام فعالیت‏های کاری که بصورت رسمی بخشی از وظیفه کاری افراد نیس.

ـ مساعدت و همکاری با بقیه

ـ پیروی از مقررات و روش‏های سازمانی

ـ ساپورت، ساپورت و دفاع از اهداف سازمانی (لردنگلو، 2008)

  1. 1. Podsakoff,P.M(2000)
  2. 2. Helping behavior
  3. Williams & Anderson , (1991)
  4. Van scotter & Motowildo (1986)
  5. Geroge , Brief & jonees (1997)
  6. 1. podasakoff
  7. 2. Livia warkoczy
  8. Vigoda