منبع پایان نامه ارشد با موضوع عرضه و تقاضا

دانلود پایان نامه

آفتابی و سرعت باد نیاز است. این داده‌ها فقط در ایستگاه‌های سنوپتیک ثبت‌می‌شوند.هم‌چنین برای جلوگیری از خطای ناشی از کوتاه‌بودن دوره‌ی‌آماری از ایستگاه‌هایی استفاده شد که بالای 10 سال آمار داشتند. این دو عامل تعداد ایستگاه های مورد استفاده این تحقیق را به 12 ایستگاه سینوپتیک استان محدود می‌کند.
2-به دلیل استفاده از ایستگاه‌های سینوپتیک داده‌های مورد استفاده در این تحقیق جهت محاسبه شاخص‌ها، به دو پارامتر بارش و تبخیر‌تعرق مرجع محدود می‌شود.

2 فصل دوم
2 مقدمه و بررسی منابع
2-1- مقدمه
کمبود آب و مواد غذایی متأثر از بحران های اقلیمی، زنگ خطر را برای کشور ایران به صدا در آورده است، به ویژه آن که زراعت های دیم و پوشش های منابع طبیعی از ریزش های نامنظم و ناچیز جوی در اکثر سال ها در رنج می‌باشند. خشکسالی‌ها و ترسالی‌ها معمولاً تأثیرات شدیدی بر منابع آب، محصولات کشاورزی، تجارت و بازرگانی و به طور کلی اقتصاد و بحران‌های سیاسی دارند. به علت قرار گرفتن ایران در کمربند خشک آب و هوایی جهان، بارش های آن از دو ویژگی میزان کم و نوسانات شدید برخوردار است. این دو عامل موجب ایجاد خشکسالی‌هایی با شدت‌های مختلف در کشور می‌شود که خسارت‌های گسترده‌ای را بر نظام اکولوژیک و اقتصادی مناطق تحت تأثیر تحمیل می‌کند.
خشکسالی یکی از بلایای طبیعی است که به دلیل تاثیر قابل ملاحظه‌ای که بر روی بخش کشاورزی و اقتصاد دارد، زندگی جمع قابل ملاحظه ای از ساکنان منطقه را تحت تاثیر قرار می‌دهد. خشکسالی بر خلاف بلایایی مانند زلزله یا سیل، به ظاهر تعداد تلفات محدودی دارد ولی معمولاً مناطق وسیع تری را در‌بر‌می‌گیرد و مدت زمان وقوع آن نیز طولانی خواهد بود [68].

2-2- خشکسالی و خشکی
2-2-1- مفهوم خشکسالی
تعریف کلی خشکسالی عبارت از وضعیت کمبود بارش است بطوری که از نظر میزان به حدی باشد که یک ناحیه را تحت تأثیر منفی قرار دهد [89]. اما تعریف خشکسالی و ارتباط آن با پدیده‌های هیدرولوژیک بسیار مشکل است زیرا اولاً ممکن است به طور همزمان تمام اجزای سیستم هیدرولوژیک را تحت تأثیر قرار ندهد، ثانیا خشکسالی یک پدیده مطلق نبوده، بلکه کمبود نسبی رطوبت می باشد. در این صورت، تقاضای زیاد برای آب نیز می تواند خشکسالی ایجاد کند، در حالی که بارندگی ممکن است طبیعی باشد [14]. ازطرف دیگر این تعریف بسیار کلی است و تفاوتی بین جنبه‌های مهم خشکسالی یعنی هواشناسی، هیدرولوژیک، کشاورزی واقتصادی و اجتماعی قائل نشده است [31].
تاکنون تعاریف بسیار زیادی از خشکسالی شده است اما هر کدام از این تعاریف دیدگاه خاصی را مدنظر داشته‌اند. به هر حال، عدم وجود یک تعریف جامع و دقیق از خشکسالی و متفاوت بودن آن از دیدگاه‌های مختلف تاکنون مانع از درک کامل مفهوم خشکسالی شده است. حال از آنجا که خشکسالی بر کلیه جنبه های زندگی و بخش های مختلف جامعه خصوصاً تغییر محیط طبیعی تأثیرات مستیقیم و غیر مستقیمی دارد، عدم درک مفهوم آن موجب تردید و رکود در بخش های مختلف اقتصادی، مدیریتی و سیاست گذاری‌ها می شود.
از بین تعاریف خشکسالی تعریفی که مقبول‌تر و منطقی‌تر می باشد، عبارت است از این که خشکسالی را می توان معلول یک دوره شرایط خشک غیر عادی دانست که به اندازه کافی تداوم داشته باشد تا عدم تعادل در وضعیت هیدرولوژی یک ناحیه ایجاد شود. در دهه های اخیر در بین حوادث طبیعی که جمعیت های انسانی را تحت تأثیر قرار داده اند، تعداد و فراوانی پدیده خشکسالی از نظر شدت، مدت، فضای تحت پوشش، تلفات جانی، خسارات اقتصادی و اثرات اجتماعی دراز مدت در جامعه، بیشتر از سایر بلایای طبیعی بوده است. هم چنین تمایز این پدیده با سایر بلایای طبیعی در این است که برخلاف سایر بلایا، این پدیده به تدریج و در یک دوره زمانی نسبتاً طولانی عمل کرده و اثرات آن ممکن است پس از چند سال و با تأخیر بیشتری نسبت به سایر حوادث طبیعی ظاهر شود [20].
2-2-2- مفهوم خشکی1
خشکی یک پدیده اقلیمی است که در اثر فقدان یا کمبود رطوبت اتفاق می افتد. کمبود رطوبت از روی پوشش گیاهی، خاک و پستی و بلندی مناطق خشک مشخص‌می‌شود.شناخت مناطق خشک ممکن است از طریق مطالعات خاک‌شناسی، گیاه‌شناسی و ژئومورفولوژیکی انجام شود. اساس شناخت مناطق خشک اقلیم می‌باشد.
2-2-3- تفاوت خشکسالی و خشکی
خشکی کمبود رطوبت یک منطقه با توجه به خصوصیات هیدرولوژیک و هواشناسی وهم‌چنین با توجه به خصوصیات اجتماعی-اکولوژیک و زمین‌شناسی آن منطقه می‌باشد. این وضعیت کمبود رطوبت نوعی ویژگی دائمی این منطقه خشک می‌باشد که در اثر کمبود بارش از مقدار لازم برای حیات در منطقه خشک منطقه می‌باشد. در حالی که خشکسالی عبارت است از کاهش غیر‌عادی بارش در دوره‌ای معین که ممکن است این منطقه خشک یا مرطوب باشد. میزان این کاهش آنقدر است که روند عادی رشد گیاهان و… را در منطقه با مشکل مواجه می‌کند. بنابراین خشکسالی ویژگی دائمی منطقه نیست و در هر رژیم آب‌و‌هوایی ممکن است رخ دهد.البته خشکسالی در اثر تکرار مداوم، ویژگی خاص منطقه می‌شود و ممکن است به خشکی تبدیل شود[17]. به عبارت دیگر خشکی در اثر تداوم کمبود رطوبت منطقه در مقایسه با مناطق مرطوب دیگر اتفاق می‌افتد و خشکسالی در اثر کمبود رطوبت در یک دوره‌ی خاص نسبت به میانگین بلند‌مدت همان منطقه اتفاق می‌افتد.
2-3- خسارات خشکسالی
2-3-1- خسارات اقتصادی
-خسارت به تولیدات گوشت و لب
نیات، تولیدات مرتعی و زراعی و محصولات چوبی.
-خسارت اقتصادی به تفریحگاه‌های تجاری در اثر کاهش سرمایه‌گذاری، کارخانجات سازنده و فروشندگان تجهیزات تفریحی و صنایعی که وابسته به تولیدات کشاورزی هستند.
-افزایش ذبح، محدود‌شدن استفاده چرایی از اراضی مرتعی و افزایش ذبح و در نتیجه از بین رفتن دامها.
-فشار روی مؤسسات مالی و تجاری (ممانعت از سرمایه‌گذاری، افزایش ریسک سرمایه‌گذاری و کاهش درآمد.
-هزینه توسعه منابع آب فصلی و یا جدید وحمل ‌و‌نقل آب.
2-3-2- خسارات کشاورزی
از بین رفتن محصول زراعی، دامی، لبنیات و محصولات چوبی، افزایش قیمت آب، کاهش شدید محصولات دامی پایه، هجوم حشرات و بیماری‌های گیاهی، افزایش قیمت محصولات که در نهایت باعث گرسنگی و فقر و نابسامانی اجتماعی و سیاسی می‌شود[21].
واریک2 (1975) اثرات اجتماعی ناشی از خشکسالی را به صورت زیر طبقه‌بندی نمود[91].
جدول ‏2-1: اثرات اجتماعی ناشی از خشکسالی
سطح تأثیر
تبعات خشکسالی
جهانی
گرسنگی و قحطی، کشمکش های بین المللی، از بین رفتن ارزش سیستم‌های اجتماعی.
ملی
اثر سوء بر سلامتی، کاهش غذا، افزایش قیمت‌ها، خسارت به تجارت خارجی، افزایش پرداخت‌های دولتی به بخش‌های کشاورزی
منطقه‌ای
افزایش مهاجرت و ناپایداری منطقه، افزایش بیکاری، از بین رفتن یا رکود بخش‌های اقتصادی
کشاورزی
مهاجرت، ورشکستگی، افزایش بدهی وکاهش درآمد

2-3-3- اثرات زیست محیطی
-خسارت به زیست بوم حیات‌وحش و گونه‌های جانوری و گیاهی و دریایی
-اثر سوء بر کیفیت آب(تمرکز شوری) و هوا(آلاینده‌ها و گرد‌و‌غبار)
-کمبود غذا و آب شرب و درنتیجه شیوع بیماری
-حساسیت به چرا در اثر تمرکز گونه‌های گیاهی نزدیک آب
-تغییر در کیفیت فضای سبز و مناظر
2-3-4- اثرات اجتماعی
-مشکلات سلامتی مربوط به جریان کم (افزایش غلظت آلاینده‌ها)
-آتش سوزی جنگل‌ها و مراتع.
-توزیع ناعادلانه اثرات خشکسالی.
-اثر بر روی نحوه‌ی بارش، بیکاری، از دست رفتن مالکیت‌ها، از دست رفتن یا کمبود پس‌اندازها، افزایش بازنشستگی‌های اجباری، اثر روی مزارع کوچک خانوادگی، عدم اطمینان عمومی، تخریب تفریحگاه‌ها، اثر بر بهداشت فردی، مناظر بد ماشین‌ها و خیابان‌ها، استفاده مجدد از آب رودخانه [91].
2-4- انواع خشکسالی
در اینجا این چهار نوع خشکسالی بر اساس تقسیم بندی ویلهایت و گلانتز3 (1985) تعریف می‌شود:
2-4-1- خشکسالی هواشناسی
از دیدگاه هواشناسی، خشکسالی بارش کمتر از حد معمول است که منجر به تغییر الگوی آب و هوایی می‌گردد. بنابراین خشکسالی اساساً به حالتی از خشکی ناشی از کمبود بارندگی اطلاق می‌شود. از دیدگاه اقلیم‌شناسی هرگاه بارش در یک منطقه ،در یک دوره‌ی زمانی معین، کمتر از میانگین بلندمدت بارش آن منطقه در همان دوره‌ی زمانی باشد آن محل با خشکسالی مواجه است. زیرا موجودات (گیاهان، جانوران وانسان ها) با میانگین بارش دریافتی آن محل سازگاری یافته اند و هرگاه بارش دریافتی از حد میانگین کمتر شود در حیات آنان اختلال ایجاد می‌شود [15].
تعریف دیگر از این نوع خشکسالی شامل کمبود بارش یا تغییر در شدت و میزان بارندگی است که سبب کاهش پوشش ابر، کاهش رطوبت نسبی هوا، افزایش دما، تبخیر و تعرق، تشعشع و تندبادها می‌گردد [50].
تعریف خشکسالی از دیدگاه هواشناسی در کشورهای مختلف و در زمان‌های مختلف متفاوت بوده و براساس این دیدگاه، به کار‌بردن یک تعریف از خشکسالی که در قسمتی از جهان متداول است در جاهای دیگر مناسب نیست. اهمیت دیدگاه هواشناسی از آنجا ناشی می شود که پارامترهای هواشناسی می‌توانند اولین معیار نشان‌دهنده‌ی بروز خشکسالی باشند [50].
2-4-2- خشکسالی هیدرولوژیک
از دیدگاه هیدرولوژیک خشکسالی زمانی اتفاق می‌افتد که سطح تراز ذخایر آبهای سطحی و زیرزمینی از حد معمول کمتر باشد. از این دیدگاه، معیار خشکسالی اندازه جریان رودخانه ها، دریاچه ها و آبهای زیرزمینی می‌باشد. عامل اصلی در تعیین شدت این نوع خشکسالی، نوسانات اقلیمی هستند که خود دارای مبنای فیزیکی و طبیعی می‌باشند. به علاوه، فعالیت‌های بشری مانند تغییر کاربری اراضی، تخریب اراضی و ساخت سدها نیز همگی روی خصوصیات حوضه و بروز و شدت خشکسالی هیدرولوژیک اثر می‌گذارند. امروزه این نوع خشکسالی به علت گسترش شهرسازی، صنعتی شدن و کمبود آب شرب، به صورت یک مشکل پیچیده درآمده‌است.
فارمر و ویگلی4 عنوان کردند که خشکسالی هیدرولوژیک زمانی اتفاق می‌افتد که منابع آب مورد استفاده برای صنعت، مصرف انسان، دام و کشاورزی به حد پایینی برسد [64].
همچنین یک زمان تأخیر بین کاهش بارندگی و کاهش منابع آب می‌باشد؛ بنابراین معیار خشکسالی هیدرولوژیک نمی تواند بیانگر شروع خشکسالی هواشناسی باشد.
2-4-3- خشکسالی کشاورزی
این خشکسالی زمانی اتفاق می‌افتد که رطوبت خاک کمتر از نیاز آبی گیاه باشد. در نتیجه گیاه دچار تنش شده و تولید محصول کاهش می یابد. چون نیاز آبی گیاهان با هم متفاوت است، بنابراین مفهوم خشکسالی از این دیدگاه برای گیاهان مختلف یکسان نیست. این نوع خشکسالی در اثر کمبود بارش، افزایش دما و باد ناشی می‌شود که در این بین مقدار و پراکنش زمانی بارش مهم‌ترین عامل است. این نوع خشکسالی معمولاً بعد از خشکسالی هواشناسی و قبل از خشکسالی هیدرولوژیک اتفاق می‌افتد [80].
2-4-4- خشکسالی اقتصادی و اجتماعی
این خشکسا
لی زمانی است که میزان ذخایر آب مورد نیاز برای مصارف صنعتی، خانگی،کشاورزی وغیره کمتر از مقدار مورد نیاز باشد که منجر به نابهنجاری های اقتصادی و اجتماعی می‌شود.این نوع خشکسالی نتیجه فرآیندهای پیچیده زیست محیطی می باشد که جامع انسانی را تحت تأثیر قرار می دهد. با توجه به بروز بحران منابع آب و نقصان تولیدات کشاورزی، طبیعی است که اثرات منفی اقتصادی در زندگی مردم منطقه تحت تأثیر خشکسالی رخ دهد ودر جریان آن آثار منفی خشکسالی در بخش های مختلف جامعه ظاهر شود و مسائلی مانند فقر، بیکاری، شیوع بیماری، ناامنی و دیگر موارد را ایجاد نماید. این خشکسالی روی فعالیت های اقتصادی افراد یک جامعه مانند اثر روی سود حاصل از فروش محصولات مؤثر می باشد و موقعی رخ می دهد که عرضه یک کالای اقتصادی (آب، غذا، علوفه و…) کمتر از مقدار مورد نیاز (تقاضا) است.
وقوع این نوع خشکسالی بستگی به فرآیندهای زمانی و مکانی عرضه و تقاضا داشته و زمانی رخ می‌دهد که تقاضا برای یک کالای اقتصادی در اثر کاهش منابع آب حاصل از کمبود بارش، از عرضه آن فزونی گیرد. عرضه بسیاری از کالاها مانند آب، غلات، ماهی و انرژی برقابی بستگی به وضعیت آب و هوا دارد. خشکسالی اجتماعی-اقتصادی، عرضه و تقاضای برخی کالاهای اقتصادی را با خشکسالی های هواشناسی، هیدرولوژیک و کشاورزی ارتباط می‌دهد.
بعضی از محققین در طبقه‌بندی انواع خشکسالی، از خشکسالی ادافیک5 نام برده‌اند. این خشکسالی با کاهش نفوذپذیری خاک و تأکید بر ویژگی تعریف می‌شود. تحت تأثیر این نوع خشکسالی، خاک ها نسبت به فرسایش بادی آسیب پذیر شده، به پوشش گیاهی در اثر کمبود رطوبت صدمه وارد شده، عناصر غذایی در سطح خاک کاهش یافته و رشد گیاه دچار اختلال می شود [64].
همان طور که گفته شد خشکسالی در ابتدا در اثر کمبود بارندگی نسبت به مقدار نرمال آن یعنی خشکسالی هواشناسی اتفاق می‌افتد و در پی آن میزان رطوبت خاک کمتر از مقدار مورد نیاز گیاه می‌شود و در نتیجه خشکسالی کشاورزی اتفاق می‌افتد. هم چنین در اثر کمبود بارندگی منابع آب تقلیل می‌یابد وخشکسالی هیدرولوژیک اتفاق می‌افتد و بالاخره در اثر نابهنجاری های ناشی از کمبود آب، خشکسالی اقتصادی و اجتماعی اتفاق می‌افتد [53].
2-5- روش های مطالعه خشکسالی
با توجه به زمینه فعالیت محققان رشته های مختلف، تعاریف ویژه ای از خشکسالی ارائه شده که در نهایت موجب طبقه بندی و تفکیک این پدیده شده است. این امر سبب گردیده‌است تا روش‌های مطالعاتی خاصی با توجه به شاخص‌های مورد توجه مانند بارندگی، رطوبت خاک، جریان‌های سطحی، مخازن زیرزمینی، خسارت های اقتصادی وغیره ابداع و ارائه گردد [72]. در ادامه برخی از روش‌های مطالعه خشکسالی معرفی می‌گردد.
2-5-1- روش مطالعه بیلان آبی
با توجه به اینکه یکی از مهمترین عوامل تأثیرگذار در خشکسالی، میزان رطوبت خاک است، این مسئله بخشی از مطالعات مربوط به خشکسالی را به خود اختصاص داده است. نظر به تأثیر این عامل در رشد گیاهان و هرگونه فعل و انفعال بیولوژیک، این مسئله تحت عنوان خشکسالی کشاورزی قلمداد می‌گردد که در مطالعه‌ی آن عمدتاً تغییرات رطوبت خاک در طی دوره‌های خاصی که گیاه نیازمند آب است، مد نظر قرار می‌گیرد.
اکثر شاخص‌هایی که برای بیان این حالت خشکسالی به کار گرفته شده اند، سعی دارند تا بیلان آبی خاک را شناسایی و تبیین کنند. به طور کلی برای محاسبه‌ی بیلان آبی، روش‌های مختلفی وجود دارد که بیشتر آن‌ها از محاسبه تبخیر و تعرق بالقوه استفاده می‌کنند. دو نوع شاخص مهم در این زمینه که توسط محققین مور

دیدگاهتان را بنویسید