پایان نامه درباره عبرت/:اقسام عبرت  

Decisions about the future, young man hesitating

اقسام عبرت

طبق بیان قرآن و نهج‌البلاغه ، از همه چیز می‏توان عبرت گرفت و همه چیز این قابلیّت را دارد که عبرت واقع شود “إنّ فی کُلِّ شیءٍ مُوعِظةٌ و عِبرَةٌ لِذَوی اللُّبّ و الاعتبار”[1]پس بنا بر روایت شریف، هر چیزی قابلیت این را دارد که عبرت واقع شود و از آن عبرت گرفت، ولی برای عبرت پذیری، لازم است که شخص بیننده نیز دارای ملکه عبرت پذیری (بصیرت) باشد “إِنَّ الْمُؤْمِنَ إِذَا نَظَرَ اعْتَبَرَ وَ ……و الْمُنَافِقُ إِذَا نَظَرَ لَهَا” [2] پس شاید این سؤال اشتباه است که از چه چیزهایی می‌توان عبرت گرفت، چون از هر چیزی می‏توان عبرت گرفت، ولی عبرت پذیری بستگی به نوع نگاه بیننده و داشتن صفات لازم در او دارد که به این موضوع در قسمت ویژگی‏های عبرت گیرندگان اشاره شد و در قسمت مخاطبین نشانه‏ها نیز این موضوع، به طور مبسوط مورد بررسی قرار می‏گیرد. اما در تقسیم موارد بیان شده عبرت در قرآن و نهج‌البلاغه در تحقیق حاضر در سه جنبه، این موضوع مورد بررسی قرار می‌گیرد .اما ساحاتی که در ضمن آنان به دسته بندی موارد عبرت اشاره می‏شود ،تقسیم بندی است که قرآن کریم در ضمن آیات خود به آن پرداخته است؛ قرآن کریم موارد عبرت آموز را در چهار بخش بیان کرده، اوّل عبرت از افراد”فَقالَ أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلى‏ (24)فَأَخَذَهُ اللَّهُ نَكالَ الْآخِرَةِ وَ الْأُولى‏ (25) إِنَّ فِي ذلِكَ لَعِبْرَةً لِمَنْ يَخْشی”[3] در این آیه خداوند مخاطبان را دعوت می‏کند که از فرعون و نحوه رفتار او و عاقبتش، عبرت گیرند تا به عاقبت او دچار نشوند، و با توجه به عاقبتی که فرعون به آن دچار شد، افراد زندگی و رفتارهای فردی خود را طوری بسازند که به عاقبت او دچار نشوند، اما بخش دیگری که قرآن در آن نیز به موارد عبرت آمیز اشاره کرده است، دعوت خداوند به عبرت گیری از جوامع و وقایع اجتماعی است” قَدْ كانَ لَكُمْ آيَةٌ فِي فِئَتَيْنِ الْتَقَتا فِئَةٌ تُقاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ أُخْرى‏ كافِرَةٌ يَرَوْنَهُمْ مِثْلَيْهِمْ رَأْيَ الْعَيْنِ وَ اللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِ مَنْ يَشاءُ إِنَّ فِي ذلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصار” [4]در این آیه خداوند مردم را به عبرت گیری از رفتار دو جریان و گروه دعوت می‏کند، گروهی که نماینده جامعه مؤمنین هستند و گروه دیگر، نماینده گروه کافران، در پس برخورد این دو گروه، خداوند مردم را به عبرت گیری از عاقبت این دو گروه دعوت می‏کند تا مخاطبان با توجّه به عاقبت هر یک از این دو گروه، جامعه خود را بر اساس عبرت گیری از آن جوامع بسازند، امّا بعد از بیان عبرت‏ها در ابعاد فردی و اجتماعی در قرآن کریم، شاهد بیان گونه‏ای دیگر از عبرت‏ها در بُعد دیگر هستیم، البته چه بسا بتوان عبرت‏ها را در دو زمینه آفاقی و انفسی تقسیم نمود و آن مواردی را که پیش از این آوردیم، موارد انفسی بدانیم که ناشی شده است از حوادثی که منشاء آن‏ها انسان‏ها می‏باشند، امّا جنبه دیگری که مورد اشاره قرآن قرار گرفته است، بُعد آفاقی عالم خلقت است که این ظرفیّت را دارد که عبرت واقع شود” يُقَلِّبُ اللَّهُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ إِنَّ فِي ذلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصار”[5] البته با توجّه به این‏که قرآن کریم کتاب هدایت بشر بوده است و غرض این کتاب بیان هر آن چیزی است که برگشت آن به هدایت است، آوردن مثال‏هایی نیز از عالم خلقت در این کتاب در راستای همین غرض بوده است “وَ إِنَّ لَكُمْ فِي الْأَنْعامِ لَعِبْرَةً نُسْقِيكُمْ مِمَّا فِي بُطُونِهِ مِنْ بَيْنِ فَرْثٍ وَ دَمٍ لَبَناً خالِصاً سائِغاً لِلشَّارِبِينَ”[6]در آیه مذکور به نحوه تولید شیر از چهارپایان اشاره شده است. بنابر مطالب پیش گفته؛ در ادامه تحقیق حاضر و با توجّه به موضوع این تحقیق، به بررسی مواردی می‏پردازیم که می‏تواند در دو جنبه فردی و اجتماعی دارای ظرفیّت عبرت‏آمیز باشند و سپس به بررسی حوادث و وقایعی می‏پردازیم که دارای ظرفیّت عبرت‏آموز می‏باشند، اگر‏چه حوادث و وقایع نیز ناشی از عملکرد انسان‏ها چه به صورت فردی و اجتماعی هستند و البته در هر صورت یک طرف این وقایع و حوادث به نحوه تعامل انسان با عالم خلقت برمی‏گردد.

 [1] آمدی تمیمی عبدالواحد، پیشین، ص218.

 [2]ابن ابی الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ج20، ص 218، حدیث 218؛ ابن شعبه حرانی حسن بن علی، تحف العقول، ص 212. وانسان مؤمن هرگاه بنگرد عبرت گیرد و منافق هرگاه بنگرد نگاهش بیهوده است.

[3] سوره نازعات، آیات 24-26.

[4]  سوره آل عمران، آیه13.

[5] سوره نور، آیه44.

[6] سوره نحل، آیه16.

لينک جزييات بيشتر و دانلود اين پايان نامه:

عبرت از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه و آثار تربیتی آن